യുപിഐ ഇടപാടുകൾക്ക് ഫീസ്: എതിർപ്പുകൾക്കിടയിലും കേന്ദ്ര സർക്കാർ തീരുമാനത്തിന് പിന്നിലെന്ത്? 

ന്യൂഡൽഹി: വർഷങ്ങളായി തികച്ചും സൗജന്യമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യുപിഐ (UPI) ഇടപാടുകൾക്ക് ഫീസ് ഏർപ്പെടുത്താനുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാർ നീക്കം രാജ്യത്തെ ഡിജിറ്റൽ പേയ്‌മെന്റ് രംഗത്ത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുമെന്ന് വിദഗ്ധർ. ഒക്ടോബർ 15 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്ന പുതിയ ചട്ടപ്രകാരം, വ്യാപാരികൾക്ക് നൽകുന്ന ₹2,000-ന് മുകളിലുള്ള യുപിഐ ഇടപാടുകൾക്ക് 0.4% എംഡിആർ (Merchant Discount Rate – MDR) ഏർപ്പെടുത്തും. ഇതുവഴി പ്രതിവർഷം ഏകദേശം ₹15,000 കോടി രൂപയുടെ വരുമാനം ലഭിക്കുമെന്നാണ് പേയ്‌മെന്റ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥർ നൽകുന്ന സൂചന.

ബാങ്കുകൾ, യുപിഐ ആപ്പുകൾ, പേയ്‌മെന്റ് സർവീസ് പ്രൊവൈഡർമാർ എന്നിവർക്കിടയിലാണ് ഈ തുക വീതിച്ചു നൽകുക. കഴിഞ്ഞ ആറു വർഷമായി ഇന്ത്യക്കാരുടെ ദൈനംദിന കറൻസിക്ക് പകരമായി മാറിയ യുപിഐ ഇടപാടുകളിൽ ചാർജ് ഈടാക്കാനുള്ള ആദ്യ നീക്കമാണിത്. ഇതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ₹2,000 വരെയുള്ള യുപിഐ ഇടപാടുകളെയും റൂപേ (RuPay) ഡെബിറ്റ് കാർഡ് ഇടപാടുകളെയും ബാങ്ക് നിരക്കുകളിൽ നിന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു.

ബാങ്കുകളുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ച് സർക്കാർ

യുപിഐ അടക്കമുള്ള പേയ്‌മെന്റ് സംവിധാനങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നതിനും സർവറുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനും വലിയ തുക ചെലവ് വരുന്നതിനാൽ എംഡിആർ നിരക്കുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ബാങ്കുകളും പേയ്‌മെന്റ് കമ്പനികളും ദീർഘനാളായി ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്.

ചെറുകിട വ്യാപാരികൾക്കായി ₹2,000 വരെയുള്ള ഇടപാടുകൾക്ക് സർക്കാർ മുൻപ് സബ്‌സിഡി നൽകിയിരുന്നു (0.15% ഇൻസെന്റീവ്). ഇതിനായി 2022 സാമ്പത്തിക വർഷം മുതൽ 2025 വരെ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ₹8,730 കോടിയോളം സബ്‌സിഡിയായി ചെലവഴിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുപിഐയിൽ എംഡിആർ ഏർപ്പെടുത്താൻ പദ്ധതിയില്ലെന്ന് മുൻപ് ധനമന്ത്രാലയം ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, നിലവിലെ ഭീമമായ ചെലവ് കണക്കിലെടുത്താണ് ഇപ്പോൾ തീരുമാനം മാറ്റിയത്. കണക്കുകൾ പ്രകാരം, രാജ്യത്തെ മുൻനിര ലിസ്റ്റഡ് വാണിജ്യ ബാങ്കുകളുടെ മൊത്തം ലാഭത്തിന്റെ 4 ശതമാനത്തിൽ താഴെ മാത്രമാണ് ഈ ₹15,000 കോടി വരുന്നത്.

‘ശരിയായ ദിശയിലുള്ള മാറ്റം’

ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ ജനങ്ങൾക്ക് സൗജന്യമായി തുടരണമെന്ന് വിമർശകർ വാദിക്കുമ്പോഴും, ഇത് ശരിയായ ദിശയിലുള്ള മാറ്റമാണെന്നാണ് സർക്കാരിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

2020 ജനുവരിയിൽ ഡിജിറ്റൽ പേയ്‌മെന്റുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി റൂപേ ഡെബിറ്റ് കാർഡുകൾക്കും ഭീം-യുപിഐ ഇടപാടുകൾക്കും എംഡിആർ പൂജ്യമാക്കിയിരുന്നു. അതിനുമുമ്പ് 0.30% വരെ നിരക്ക് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു.

₹2,000-ന് മുകളിലുള്ള ഇടപാടുകൾ എത്രത്തോളം?

• വ്യാപാരികൾക്ക് നടത്തുന്ന യുപിഐ ഇടപാടുകളിൽ (P2M) എണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വെറും 4 ശതമാനം മാത്രമാണ് ₹2,000-ന് മുകളിലുള്ളത്.

• എന്നാൽ, മൊത്തം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന പണത്തിന്റെ മൂല്യമെടുത്താൽ (Value terms) ഇത് 67 ശതമാനത്തോളം വരും.

ആമസോൺ, ഫ്ലിപ്കാർട്ട് പോലുള്ള വൻകിട കമ്പനികൾക്ക് എന്തിനാണ് സർക്കാർ സബ്‌സിഡി നൽകുന്നത് എന്നതാണ് നാഷണൽ പേയ്‌മെന്റ്സ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (NPCI) പ്രധാന ചോദ്യം. കാരണം ഇത്തരം കമ്പനികൾ വിസ, മാസ്റ്റർകാർഡ്, അമേരിക്കൻ എക്സ്പ്രസ് കാർഡുകൾ വഴി നടക്കുന്ന ഇടപാടുകൾക്ക് ഇതിലും ഉയർന്ന തുക (1% മുതൽ 3% വരെ) എംഡിആർ ആയി ഇതിനകം നൽകുന്നുണ്ട്.

ആശങ്കകളും വെല്ലുവിളികളും

യുപിഐ എന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഡിജിറ്റൽ നേട്ടമാണെന്നും അത് സൗജന്യ പൊതുസേവനമായി തന്നെ തുടരണമെന്നുമാണ് എതിർക്കുന്നവരുടെ വാദം. ചാർജ്ജ് ഈടാക്കുന്നത് ഡിജിറ്റൽ പണമിടപാടുകളിൽ നിന്ന് ജനങ്ങൾ വീണ്ടും കറൻസി പണമിടപാടുകളിലേക്ക് തിരിയാൻ കാരണമായേക്കാം എന്ന് ഇവർ ഭയപ്പെടുന്നു.

കൂടാതെ, നിയമത്തിൽ ഭേദഗതി വരുത്തിയതിനാൽ ഭാവിയിൽ പാർലമെന്റിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ വിജ്ഞാപനങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ യുപിഐ, റൂപേ ഇടപാടുകൾക്ക് ഫീസ് ഏർപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് അധികാരം ലഭിക്കും എന്നതും മറ്റൊരു ആശങ്കയാണ്.

ഉപഭോക്താക്കളെ ഇത് ബാധിക്കുമോ?

പുതിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രകാരം:

• വ്യാപാരികളിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താക്കൾ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുമ്പോൾ ₹2,000-ന് മുകളിലുള്ള തുകയ്ക്ക് 0.4% നിരക്കിലാണ് എംഡിആർ ഈടാക്കുക.

• യുപിഐ ആപ്പുകൾ പ്രത്യേക പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഫീസോ മറ്റ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചാർജ്ജുകളോ (hidden charges) ഏർപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലെന്ന് ധനമന്ത്രാലയം കർശന നിർദ്ദേശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

• വ്യാപാരികൾ ഈ അധിക നിരക്ക് ഉപഭോക്താക്കളിൽ നിന്ന് ഈടാക്കരുതെന്ന് ബാങ്കുകളോട് സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

എന്നിരുന്നാലും, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ ഈ ചെലവ് ഉപഭോക്താക്കളുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനോ അല്ലെങ്കിൽ യുപിഐ ഒഴിവാക്കി പണമായി (Cash) നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെടാനോ ഉള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ലെന്ന് വിപണി വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.